Kiş kilsəsi: Şəkinin üstündəki alban məbədi

Şəkidən 5–6 km yuxarıda, dağ ətəyində yerləşən Kiş kəndindəki məbəd Azərbaycandakı ən çox tanınan Qafqaz Albaniyası yadigarlarındandır.

Qafqaz Albaniyası nədir

Bu, müasir Albaniya ilə əlaqəsi olmayan qədim dövlətdir — bizim eradan əvvəlki əsrlərdən orta əsrlərə qədər indiki Azərbaycanın şimalında mövcud olub. Albanlar erkən dövrdə xristianlığı qəbul ediblər və bölgədə bir sıra kilsə tikiblər. Sonrakı əsrlərdə əhali əsasən islamı qəbul edib, bina isə qalıb.

Kiş məbədi bu irsin ən yaxşı saxlanmış nümunələrindəndir. Xalq arasında onun çox erkən dövrə aid olduğu deyilir; arxeoloji tədqiqatlar isə mövcud tikilinin daha sonrakı əsrlərə, altındakı ibadət yerinin isə xeyli qədim olduğunu göstərir. Yəni yer özü tikilidən qat-qat qədimdir.

İçəridə nə var

Bina bu gün muzey kimi işləyir:

• Şüşə döşəmə altında qəbirlər. Məbədin altında və həyətində arxeoloji qazıntılar zamanı aşkarlanmış dəfnlər var; bir hissəsi xristianlıqdan əvvəlki dövrə aiddir. Skeletlərin bəziləri qeyri-adi dərəcədə uzun boyludur və bu, ziyarətçilərin ən çox yadında qalan detalıdır.
• Memarlıq. Kiçik, dairəvi günbəzli, sadə daş tikili. Bəzək demək olar ki, yoxdur — güc həndəsədədir.
• Ekspozisiya. Bölgənin tarixi, alban əlifbası və qazıntı materialları haqqında məlumat.

Həyətdə Norveç səyyahı Tur Heyerdalın büstü var — o, Azərbaycana bir neçə dəfə gəlib və bölgənin qədim tarixi ilə maraqlanıb, Kişdə də olub.

Şəki səfərinə necə yerləşir

Kiş adətən Şəki proqramının bir hissəsi kimi gedilir. Bir günlük məntiqli düzüm:

1. Səhər Şəki Xan sarayı və yuxarı karvansara.
2. Günorta Kiş kəndi — məbəd və kənd gəzintisi.
3. Günortadan sonra yürüş — kənd ətrafındakı meşə cığırları və ya yaylaq istiqaməti.

Kişdən yuxarı gedən yol dağa çıxır və bir neçə yürüş marşrutunun başlanğıcıdır: Şəki, Xan yaylağı yürüşü.

Praktik qeydlər

• Muzeyə giriş ödənişlidir, gid xidməti ayrıca alına bilir və dəyər.
• Kəndə Şəkidən taksi və ya avtobusla çatmaq olur; piyada da mümkündür, təxminən bir saatlıq yoxuşdur.
• Şəkinin şirniyyatı (halva) və ipək emalatxanaları eyni səfərə asan sığır.
• Bölgə yağıntılıdır — yağmurluq götürün.

İki günlük format üçün: Şəki–Qax: bir həftəsonuna iki rayon.