Yürüşdə ilanlar: real risk nə qədərdir və nə etməli

İlan qorxusu yürüşə yeni başlayanların ən çox verdiyi suallardandır. Qısa cavab: risk realdır, amma çox kiçikdir və demək olar ki, tamamilə davranışdan asılıdır.

Azərbaycanda vəziyyət

Ölkədə onlarla ilan növü var, amma bunların böyük əksəriyyəti zəhərsizdir. İnsan üçün ciddi sayıla biləcək növlər əsasən gürzə (Vipera) ailəsindəndir və quru, daşlıq, günəşli yamaclarda yayılır. Meşənin nəm dibində və su kənarında rast gəlinən ilanların çoxu təhlükəsizdir.

Dişləmələrin əsas hissəsi iki ssenaridə baş verir: əlin görmədən daş altına və ya koğuşa uzadılması və ilanın üstünə basılması. Yəni ilan hücum etmir — özünü müdafiə edir.

Riski demək olar ki, sıfıra endirən qaydalar

• Cığırdan çıxmayın. Hündür otda kəsə yol getmək riskin böyük hissəsidir.
• Topuğu tutan ayaqqabı və qalın corab geyin. Dişləmələrin çoxu ayaq biləyi səviyyəsinə düşür.
• Daşı, kötüyü, yıxılmış ağacı üstündən deyil, yanından keçin. Üstündən adlayanda ayaq görünməyən boşluğa düşür.
• Əlinizi görmədiyiniz yerə uzatmayın: qaya çatı, daş altı, kolun dibi.
• İsti günün ilk saatları və axşamüstü ilanların ən aktiv vaxtıdır — bu saatlarda daha diqqətli gedin.
• İlan görsəniz: dayanın, geri çəkilin. Şəkil çəkmək üçün yaxınlaşmayın — dişləmələrin nəzərəçarpacaq hissəsi məhz ilanı narahat etmə cəhdində baş verir.

Dişləmə olarsa

Nə etməli:

1. Zərərçəkəni sakitləşdirin və hərəkətini azaldın. Panik və qaçmaq qan dövranını sürətləndirir.
2. Dişlənən əzanı ürək səviyyəsindən aşağı və hərəkətsiz saxlayın; mümkünsə şina ilə sabitləşdirin.
3. Üzük, saat, dar geyimi dərhal çıxarın — şişkinlik sürətlə gəlir.
4. 103-ə zəng edin, təsviri verin, ən yaxın çıxış nöqtəsini deyin. Kordinatı Wikiloc və ya xəritə tətbiqindən oxuyun.
5. Mümkünsə zərərçəkəni özünüz gətirməyin, gətirilməsini təşkil edin — yeriməsi nə qədər azdırsa, o qədər yaxşıdır.

Nə etməmək lazımdır — bu hissə daha vacibdir:

• Kəsmək, sormaq, yandırmaq. Heç biri işləmir, hamısı ziyan verir.
• Turnike qoymaq. Qanı tam kəsmək əzanı itirmə riski yaradır.
• Buz qoymaq.
• Spirt və ya ağrıkəsici kimi aspirin vermək (qan durulaşdırır).

Zəhərəleyhinə serum yalnız tibb müəssisəsində vurulur. Ona görə plan sadədir: sabitləşdir və çatdır.

Perspektiv

Cığırla gedən, ayaqqabısı düzgün olan və gördüyünə basmayan adam üçün ilan riski yürüşdəki digər risklərdən — sürüşmə, dehidratasiya, hava dəyişməsi — xeyli aşağıdır. Daşlıq və quru yamac marşrutlarında (Xızı, Bəybəyim dağı, Qobustan ətrafı marşrutlar) sadəcə bir az daha diqqətli addımlamaq kifayətdir.