Çadırda görünməyən təhlükə: karbon monoksid

Kampda ölümlə nəticələnən hadisələrin əksəriyyəti uçqun və ya yıxılma deyil. Statistikada ən yuxarıda duran səbəblərdən biri daha sadə və daha sakitdir: karbon monoksid zəhərlənməsi.

Niyə məhz çadırda

Karbon monoksid (CO) yanacağın tam yanmadığı hər yerdə əmələ gəlir — qaz sobası, benzin ocağı, kömür manqalı, hətta sönməkdə olan tonqal. Onun təhlükəsi kimyasında yox, hiss olunmamasındadır: rəngsizdir, iysizdir, dadsızdır. Tüstü kimi öskürək gətirmir, gözü yandırmır. Bədən onu oksigenlə səhv salır və qana oksigen əvəzinə CO götürür.

Çadır isə bunun üçün ideal qutudur. Soyuq gecədə adam nə edir? Küləyi kəsmək üçün bütün ağızları bağlayır. Nəticədə hava dövranı dayanır və bir neçə dəqiqədə içəridəki CO təhlükəli səviyyəyə çatır.

Ən çox təkrarlanan üç səhv

1. Çadırın içində yemək bişirmək. Yağış yağır deyə sobanı vestibülə çəkmək də sayılır — vestibül də qapalı həcmdir.
2. "Sadəcə isitmək üçün" soba yandırmaq. Qaz sobası isitmə cihazı deyil. Çadırı isitmək üçün nəzərdə tutulmayıb və bu məqsədlə istifadəsi ən riskli ssenaridir.
3. Sönmüş manqalı içəri almaq. Közərən kömür alov olmadan da CO buraxır — üstəlik daha çox buraxır.

Zəhərlənmənin ilk əlaməti yuxululuq və başağrısıdır. Problem burdadır: adam bunu yorğunluq sanır və yatır. Yuxuda isə heç kim özünü xilas edə bilmir.

Nə etməli

• Yeməyi həmişə çadırdan kənarda bişirin. Külək varsa, çadırın küləkaltı tərəfində daş və ya çanta ilə pərdə qurun.
• Yatarkən iki nöqtədə hava axını saxlayın — aşağıda bir, yuxarıda bir. Bir deşik kifayət etmir, hava dövranı üçün giriş və çıxış lazımdır.
• İstiliyi geyimdən və yuxu kisəsindən alın: mövsümə uyğun kisə, altlıq (karemat və ya şişən mat) və quru corab bir sobadan qat-qat effektlidir. Yerdən gələn soyuq gecənin əsas problemidir.
• Qrupda kimsə başağrısı, ürəkbulanma və ya izahsız yuxululuqdan şikayətlənirsə — dərhal çadırdan çıxarın və təmiz havaya verin. Əvvəlcə çıxarın, sonra müzakirə edin.
• Uzun qış kampları edirsinizsə, kiçik CO detektoru alın. Ovucda yerləşir, bahalı deyil və gecə səsi ilə oyadır.

Yanacaq seçimi də rol oynayır

Kiçik qaz sobaları (butan/propan qarışığı) düzgün yandırılanda az CO verir, amma soyuqda basınç düşür, alov natamam yanır və CO artır. Benzin və spirt sobaları isə soyuqda daha etibarlıdır — bunun əvəzinə daha çox tüstü və qoxu verirlər. Hər ikisində qayda dəyişmir: açıq havada.

İlk qış kampınızı təkbaşına deyil, təşkil olunmuş qrupla etmək ən ağıllı başlanğıcdır — avadanlıq da hazır olur, gecə düzümü də bilən adam tərəfindən qurulur. Belə formatlardan biri Qusar Lazy Camp, daha yumşaq variantı isə Hamoşam dağ kampıdır.