Yüksəklik xəstəliyi: 3000 metrdən yuxarıda bədən nə edir
Azərbaycanın yüksək zirvələri — Bazardüzü (4466 m), Tufandağ (4191 m), Heydər Əliyev zirvəsi (3751 m) — yüksəklik xəstəliyinin real olduğu hündürlükdədir. Bu, fiziki formadan asılı deyil: marafonçu da tuta bilər, tez-tez dağa gedən də.
Niyə baş verir
Hündürlükdə havanın tərkibi dəyişmir, təzyiqi azalır. Yəni hər nəfəsdə ağciyərə daha az oksigen düşür. Bədən buna uyğunlaşır, amma vaxt lazımdır — bir neçə saat yox, bir neçə gün.
Yüngül əlamətlər (adətən keçir)
- Baş ağrısı
- İştahsızlıq, yüngül ürəkbulanma
- Yuxusuzluq və ya narahat yuxu
- Adi işdən tez yorulma
Bu əlamətlərdə: qalxmağı dayandırın, su için, dincəlin. Yaxşılaşırsa davam etmək olar.
Təhlükəli əlamətlər (dərhal aşağı enmək)
- Güclü, keçməyən baş ağrısı
- Tarazlığın pozulması — düz xətt üzrə yeriyə bilməmək
- Şüurun bulanması, qəribə davranış
- İstirahət halında da nəfəs darlığı, öskürəkdə köpüklü bəlğəm
Bunlar ciddi vəziyyətin əlamətləridir. Tək müalicə — aşağı enmək. 500–1000 metr eniş çox vaxt vəziyyəti dəyişir. "Zirvəyə az qalıb" düşüncəsi burada ən təhlükəli fikirdir.
Riski azaldan beş şey
- Yavaş qalxın. Tələsmək ən böyük risk faktorudur.
- Su için. Hündürlükdə nəfəslə itirilən maye aşağıdakından çoxdur — gündə 3 litrə yaxın.
- Alkoqoldan imtina edin. Xüsusən düşərgədə gecələyəndə.
- "Yüksəkdə qalx, aşağıda yat" prinsipi. Çoxgünlük proqramlarda düşərgə ən yüksək nöqtədə qurulmur — məhz buna görə.
- Danışın. Özünüzü pis hiss edirsinizsə bələdçiyə deyin. Gizlətmək qrupu da riskə salır.
Yüksəklik xəstəliyində "dözmək" fəzilət deyil. Ən təcrübəli dağçılar da geri qayıdır.
Buna görə Bazardüzü və Tufandağ proqramları üç günlükdür — bir gün məhz uyğunlaşmaya ayrılır. O günü "itirilmiş vaxt" saymayın; zirvəni sizə o gün qazandırır.
Oxuduğunuzu yaşamağa hazırsınız? Yaxın tarixlərdəki gedişlərə baxın.
Turlara bax
